IELTS vs PTE vs TOEFL: कुन परीक्षा छान्ने? नेपाली विद्यार्थीको लागि तुलना

तपाईंको विदेश अध्ययनको लागि कुन अंग्रेजी भाषा परीक्षा उत्तम? IELTS, PTE वा TOEFL iBT?

विदेशमा उच्च शिक्षा प्राप्त गर्ने सपना देख्नुभएका नेपाली विद्यार्थीहरूका लागि अंग्रेजी भाषा प्रवीणता परीक्षा (English Language Proficiency Test) एउटा अनिवार्य खुड्किलो हो। यी परीक्षाहरूले तपाईंको अंग्रेजी भाषाको बुझाइ, बोल्ने क्षमता, लेख्ने सीप र पढ्ने क्षमतालाई मापन गर्छन्। बजारमा IELTS, PTE Academic र TOEFL iBT जस्ता विभिन्न विकल्पहरू उपलब्ध हुँदा, कुन परीक्षा छनोट गर्ने भन्नेमा विद्यार्थीहरू प्रायः अन्योलमा पर्छन्। तपाईंको लक्षित देश, विश्वविद्यालयका आवश्यकताहरू र व्यक्तिगत क्षमताका आधारमा सही परीक्षा छनोट गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ। यो ब्लग पोस्टमा, हामी यी तीन मुख्य परीक्षाहरूको ढाँचा, स्कोरिङ प्रणाली, कठिनाई, स्वीकार्यता, नेपालमा लाग्ने शुल्क, र लक्षित देश अनुसारका सिफारिसहरूको विस्तृत तुलना गर्नेछौं।

१. IELTS (International English Language Testing System)

IELTS विश्वको सबैभन्दा लोकप्रिय अंग्रेजी भाषा परीक्षा मध्ये एक हो, जुन विशेष गरी बेलायत, अष्ट्रेलिया, क्यानडा र न्यूजील्याण्डमा अध्ययन गर्न चाहने विद्यार्थीहरूका लागि उपयुक्त मानिन्छ।

परीक्षा ढाँचा: IELTS मा चार खण्डहरू हुन्छन्: Listening (३० मिनेट), Reading (६० मिनेट), Writing (६० मिनेट) र Speaking (११-१४ मिनेट)। Speaking परीक्षा एक प्रशिक्षित परीक्षकसँग आमने-सामने हुने गर्छ। यो परीक्षा Academic र General Training मोड्युलमा उपलब्ध छ, जसमा विद्यार्थीहरूले आफ्नो आवश्यकता अनुसार Academic मोड्युल रोज्छन्। तपाईंले पेपर-आधारित वा कम्प्युटर-आधारित दुवै विकल्पमा परीक्षा दिन सक्नुहुन्छ।
स्कोरिङ: IELTS मा ० देखि ९ सम्मको ब्यान्ड स्केलमा स्कोर दिइन्छ, जहाँ ९ उच्चतम स्कोर हो। प्रत्येक खण्डको लागि अलग-अलग स्कोर दिइन्छ र त्यसपछि समग्र ब्यान्ड स्कोर निकालिन्छ।
कठिनाई: IELTS लाई सामान्यतया परम्परागत परीक्षाको रूपमा लिइन्छ। Listening खण्डमा विभिन्न अंग्रेजी उच्चारणहरू सुन्न पाइन्छ। Writing खण्डमा शैक्षिक निबन्ध र रिपोर्टहरू लेख्नुपर्ने हुन्छ, जुन केही विद्यार्थीहरूका लागि चुनौतीपूर्ण हुन सक्छ। Speaking खण्डमा परीक्षकसँगको प्रत्यक्ष कुराकानीले केहीलाई सहज लाग्न सक्छ भने केहीलाई दबाब महसुस हुन सक्छ।
स्वीकार्यता: IELTS विश्वभरि, विशेषगरी बेलायत, अष्ट्रेलिया, क्यानडा, न्यूजील्याण्ड, युरोप र अमेरिकाका अधिकांश विश्वविद्यालयहरू र अध्यागमन निकायहरूद्वारा व्यापक रूपमा स्वीकार गरिन्छ।
नेपालमा शुल्क: नेपालमा IELTS को शुल्क हाल लगभग NPR 27,100 रहेको छ। यो शुल्क परिवर्तन हुन सक्छ।

२. PTE Academic (Pearson Test of English Academic)

PTE Academic एक कम्प्युटर-आधारित अंग्रेजी भाषा परीक्षा हो जुन यसको द्रुत नतिजा र निष्पक्ष स्कोरिङका लागि चिनिन्छ। यो विशेष गरी अष्ट्रेलिया र न्यूजील्याण्डमा लोकप्रिय छ।

परीक्षा ढाँचा: PTE Academic पूर्णतया कम्प्युटर-आधारित परीक्षा हो जसमा करिब २ घण्टा लाग्छ। यसमा तीन मुख्य खण्डहरू हुन्छन्: Speaking & Writing, Reading र Listening। परीक्षामा २० भन्दा बढी फरक प्रश्न प्रकारहरू हुन्छन् जसले एकीकृत कौशलहरू (जस्तै, पढ्ने र बोल्ने) मापन गर्छन्। Speaking खण्डमा तपाईंले माइक्रोफोनमा बोल्नुपर्ने हुन्छ।
स्कोरिङ: PTE मा १० देखि ९० सम्मको स्केलमा स्कोर दिइन्छ। यसको स्कोरिङ पूर्णतया आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) द्वारा गरिन्छ, जसले मानवीय पक्षपातलाई कम गर्छ। यसले समग्र स्कोरका साथै “communicative skills” र “enabling skills” का लागि विस्तृत स्कोर प्रदान गर्दछ।
कठिनाई: PTE एक द्रुत गतिको परीक्षा हो जसमा राम्रो टाइपिङ गति र कम्प्युटरमा सहज हुनुपर्छ। यसका एकीकृत प्रश्न प्रकारहरू (जस्तै, सुनुवाइ र सारांश लेख्ने) चुनौतीपूर्ण हुन सक्छन्। AI द्वारा उच्चारणको मूल्यांकन गरिने हुँदा स्पष्ट उच्चारण आवश्यक हुन्छ।
स्वीकार्यता: PTE अष्ट्रेलिया र न्यूजील्याण्डमा अध्यागमन र अध्ययनका लागि व्यापक रूपमा स्वीकार गरिन्छ। यो बेलायत र क्यानडाका धेरै विश्वविद्यालयहरूले पनि स्वीकार गर्छन् र अमेरिकामा पनि यसको स्वीकार्यता बढ्दै गएको छ। अष्ट्रेलियामा स्थायी बसोबास (PR) का लागि पनि यो लोकप्रिय विकल्प हो।
नेपालमा शुल्क: PTE Academic को शुल्क सामान्यतया USD 180-200 बीचमा हुन्छ। नेपाली मुद्रामा यो लगभग NPR 24,000 देखि NPR 27,000 सम्म पर्न सक्छ (विनिमय दर अनुसार फरक पर्न सक्छ)।

३. TOEFL iBT (Test of English as a Foreign Language – internet-Based Test)

TOEFL iBT मुख्यतया संयुक्त राज्य अमेरिका र क्यानडामा अध्ययन गर्न चाहने विद्यार्थीहरूका लागि डिजाइन गरिएको एक प्रमुख अंग्रेजी भाषा परीक्षा हो।

परीक्षा ढाँचा: TOEFL iBT पनि पूर्णतया कम्प्युटर-आधारित परीक्षा हो र यसमा करिब २ घण्टा लाग्छ। यसमा चार खण्डहरू हुन्छन्: Reading, Listening, Speaking र Writing। IELTS र PTE जस्तै, यसमा पनि एकीकृत कार्यहरू हुन्छन् (जस्तै, पढ्ने र सुन्ने सामग्रीको आधारमा बोल्ने वा लेख्ने)। Speaking खण्डमा तपाईंले माइक्रोफोनमा बोल्नुपर्छ।
स्कोरिङ: TOEFL iBT मा ० देखि १२० सम्मको स्केलमा स्कोर दिइन्छ, जहाँ प्रत्येक खण्डको लागि ०-३० अंक छुट्याइएको हुन्छ।
कठिनाई: TOEFL iBT शैक्षिक सामग्रीमा केन्द्रित हुन्छ, जसले गर्दा यसका Reading खण्डहरू लामो र अकादमिक हुन सक्छन्। Listening खण्डमा प्रायः उत्तर अमेरिकी उच्चारणहरू सुन्न पाइन्छ। एकीकृत कार्यहरूका लागि राम्रो नोट-लिने र सारांश बनाउने क्षमता आवश्यक हुन्छ।
स्वीकार्यता: TOEFL iBT संयुक्त राज्य अमेरिका, क्यानडा, र युरोपका धेरै विश्वविद्यालयहरूमा व्यापक रूपमा स्वीकार गरिन्छ। यो विश्वभरि १०,००० भन्दा बढी संस्थाहरूद्वारा स्वीकार्य छ।
नेपालमा शुल्क: TOEFL iBT को शुल्क सामान्यतया USD 190-200 बीचमा हुन्छ। नेपाली मुद्रामा यो लगभग NPR 25,000 देखि NPR 27,000 सम्म पर्न सक्छ (विनिमय दर अनुसार फरक पर्न सक्छ)।

कुन परीक्षा छनोट गर्ने? विचार गर्नुपर्ने मुख्य कारकहरू

सही परीक्षा छनोट गर्दा निम्न कुराहरूमा ध्यान दिनुहोस्:

१. लक्षित देश र विश्वविद्यालयका आवश्यकताहरू: तपाईं जुन देशमा अध्ययन गर्न चाहनुहुन्छ, त्यो देशका विश्वविद्यालयहरू वा अध्यागमन निकायहरूले कुन परीक्षालाई प्राथमिकता दिन्छन् र न्यूनतम स्कोर आवश्यकता के छ, त्यो पहिले पत्ता लगाउनुहोस्।
२. तपाईंको व्यक्तिगत बल र कमजोरीहरू:
- यदि तपाईं कम्प्युटरमा सहज हुनुहुन्छ, छिटो टाइप गर्न सक्नुहुन्छ, र द्रुत गतिमा परीक्षा दिन रुचाउनुहुन्छ भने PTE तपाईंको लागि राम्रो विकल्प हुन सक्छ।
- यदि तपाईं आमने-सामने कुराकानीमा सहज हुनुहुन्छ, परम्परागत परीक्षा ढाँचा मन पराउनुहुन्छ, र विभिन्न उच्चारणहरूसँग अभ्यस्त हुनुहुन्छ भने IELTS उपयुक्त हुन सक्छ।
- यदि तपाईंको शैक्षिक अंग्रेजी बलियो छ, नोट लिने सीप राम्रो छ, र उत्तर अमेरिकी उच्चारणहरूसँग परिचित हुनुहुन्छ भने TOEFL iBT विचार गर्न सक्नुहुन्छ।
३. नतिजाको समय र परीक्षाको उपलब्धता: PTE ले प्रायः २-५ दिन भित्र नतिजा दिन्छ, जबकि IELTS र TOEFL लाई सामान्यतया ५-१० दिन लाग्छ। यदि तपाईंलाई तुरुन्त नतिजा चाहिएको छ भने PTE राम्रो विकल्प हुन सक्छ।
४. परीक्षा शुल्क: नेपालमा यी तीनवटै परीक्षाको शुल्क लगभग समान छ, तर विनिमय दरको कारणले सानो भिन्नता हुन सक्छ।

लक्षित देश अनुसारका सिफारिसहरू

अमेरिका र क्यानडा (USA & Canada): यी देशहरूका लागि TOEFL iBT वा IELTS Academic दुवै लोकप्रिय छन्। यद्यपि, अमेरिकाका धेरै विश्वविद्यालयहरूले TOEFL लाई प्राथमिकता दिने गर्छन्।
अष्ट्रेलिया र न्यूजील्याण्ड (Australia & New Zealand): IELTS Academic वा PTE Academic दुवै स्वीकार्य छन्। अष्ट्रेलियामा स्थायी बसोबास (PR) को प्रक्रियाका लागि PTE Academic अत्यधिक लोकप्रिय छ।
युनाइटेड किंगडम (UK): IELTS Academic (विशेषगरी IELTS for UKVI यदि भिसाका लागि आवश्यक भए) वा PTE Academic दुवै स्वीकार्य छन्।
यूरोप (Europe): युरोपका अधिकांश विश्वविद्यालयहरूले IELTS Academic लाई व्यापक रूपमा स्वीकार गर्छन्। केही संस्थाहरूले TOEFL वा PTE लाई पनि स्वीकार गर्न सक्छन्।

निष्कर्ष

अन्ततः, तपाईंको लागि उत्तम अंग्रेजी भाषा परीक्षा तपाईंको व्यक्तिगत आवश्यकता, प्राथमिकता र तपाईंको लक्षित शैक्षिक गन्तव्यमा निर्भर गर्दछ। कुनै पनि परीक्षा छनोट गर्नु अघि, तपाईंले अध्ययन गर्न चाहेको विश्वविद्यालय वा कलेजको आधिकारिक वेबसाइटमा गएर उनीहरूको न्यूनतम अंग्रेजी भाषा आवश्यकताहरू राम्ररी जाँच गर्नु महत्त्वपूर्ण छ। हाम्रो शिक्षा परामर्श सेवाले तपाईंको लागि कुन परीक्षा उत्तम हुन्छ भन्ने बारे थप व्यक्तिगत सल्लाह प्रदान गर्न सक्छ। आफ्नो विदेश अध्ययनको सपनालाई साकार पार्न सही निर्णय लिन आजै हामीलाई सम्पर्क गर्नुहोस्!